مروری بر مهمترین اسناد جنبش جهانی سندیکایی
در بحث پیرامون سندیکا گذشته، حال، آینده ضروری است ابتدا یکی ازمهمترین اسناد جنبش اتحادیه ای کارگران جهان را برای درک واقعی از چگونگی کارکرد این جنبش که توسط نمایندگان واقعی کارگران در ۵۴ سال پیش درکنگره کارگری سندیکایی جهانی به تصویب رسیده است را مورد مطالعه دقیق قرار دهیم .
این سند «منشور حقوق سندیکایی» توسط شورای عمومی فدراسیون سندیکایی جهانی در ۹ دسامبر ۱۹۵۴ (۱۳۳۳ خورشیدی) در ورشو به تصویب رسیده است.
این سند نتیجه و دستاورد بزرگی ازمبارزات جنبش سندیکایی کارگران دنیا و دارای اهمیت تاریخی و برنامه ای است.
منشور حقوق سندیکایی یکی از اساسی ترین اسناد جنبش کارگری است که توانسته است تاثیرات تعیین کننده ای در اجرای مصوبات سازمان بین المللی کار به جا گذارد.
اهمیت برنامه این سند و دیگر اسناد جنبش جهانی سندیکایی از آنجا ناشی می شود که با تکیه برتجارب تاریخی وسنت های سازمان های سندیکایی وخرد جمعی همه کنشگران ومبارزین سندیکایی درسراسر جهان تهیه، تدوین و تصویب شده است و با توجه به استعداد و ظرفیت های واقعی درآن می تواند پایه مشترکی برای تامین و تثبیت حقوق وآزادی های سندیکایی در راه رشد و پیشرفت کارگران ایران قرارگیرد.
درست ۲۴ سال بعد در ۲۲ آوریل ۱۹۷۸ توسط کنگره نهم فدراسیون سندیکایی جهانی، اعلامیه حقوق سندیکایی در ۷۶ ماده به تصویب رسید که دربخش تضمین ها وماده ۷۶ آن چنین آمده است: برای آنکه سازمان بین المللی کار، بطور مشخص و موثر ودرحد صلاحیتش درپیشبرد، تضمین وتامین آزادیهای سندیکایی و حقوق بشر، نقش خود را ایفا کند باید قرارها و مقاوله نامه های بین المللی نوینی ارایه و تصویب کند که منطبق بر روح مواد اعلامیه حاضر (اعلامیه جهانی حقوق سندیکایی) باشد .
از آنجا که این اسناد در کشور ما ایران (جز درسال ۱۳۶۱ توسط انتشارات ابوریحان و برخی انتشارات غیر رسمی) انتشار رسمیِ وسیع وگسترده ای نیافت، و به تبع این محدودیت و سایر محدودیت های ناشی از شرایط اجتماعی و سیاسی سه دهه اخیر، بویژه سالهای طولانی جنگ نفرت انگیز وهمچنین رکود ناشی از سرکوب جنبش سندیکایی دهه ۶۰ و بدنبال آن تسلط حزب خانه کارگر وحزب اسلامی کار بر روابط کارگری و تحکیم شوراهای اسلامی کار به عنوان تشکیلات ترکیبی وسیاسی ایدئولوژیک بر بخش قابل توجهی از روابط کارگری موجود کشور و سایر ملاحظات تاثیرگذار در به حاشیه کشانده شدن ِ کارگران وحذف آنها ازحضور در مشارکتهای اجتماعی ضرور، ناچار کارگران از درک مسایل مهم مربوط به زندگی اقتصادی، اجتماعی خود بازماندند. آموزش های لازم و از آن جمله درسهای سندیکایی لازم را از این اسناد دریافت نکردند. با برآمد نوینی از جنبش سندیکایی در ایران اکنون هر گارگر آگاه و هوشیار نیازمند شناخت هرچه وسیعتر از مبانی و اصول نظری جنبش سندیکایی است تا:
- از این شرایط و امکانات موجود به بهترین شکل ممکن در راستای امر سازمان یابی کارگران حول بی بدیل ترین سازمان صنفی – طبقاتی بهره گیرد .
- امکان بحث وبررسی و برخورد خلاقانه با این مبانی و نظریات و اسناد و مصوبات جنبش سندیکایی جهانی فراهم آید .
- ازدچارشدن به دورباطل تئوری پردازیهای محض دوستان دروغین طبقه کارگر پرهیز شود و درعین حال به پالایش نظری دوستان بی تجربه که خواهان توسعه دانش کارگری این طبقه بزرگ اجتماعی هستند، یاری شود. مطالعه این اسناد برای کسانی که جنبش سندیکایی کارگران را به درستی نشناخته اند و تحت تاثیر تبلیغات نادرست گروهها و محافل معینی از طرفداران دروغین طبقه کارگر قرار دارند، میتواند روشنگر بسیاری از ابهامات ایجاد شده باشد وهمچنین یاریگر کارگران درشناخت هرچه گسترده تر و عمیق تر از حقوق سندیکایی باشد.
- از طریق تجهیز به دانش سندیکایی و تحکیم اعتقاد به تثبیت حقوق وآزادیهای سندیکایی به روند روبه رشد سندیکاخواهی در میان کارگران سرعت داده شود. تلاش میشود تا این اسناد از این طریق دراختیار قرارگیرد.
«منشور حقوق سندیکایی»
۱-حقوق کارگران:
کارگران حق دارند اتحادیه کارگری(سندیکا) تشکیل دهند، به اتحادیه های موجود بپیوندند ودرفعالیت اتحادیه ای شرکت کنند بدون اینکه اجازه یاکنترل مقامات دولتی یا کارفرما لازم باشد .
کارگران حق دارند درمحل کارخود ویا درهرکجای دیگر ملاقات کنند، بحث کنند وعقاید خود را درمورد تمام مسایلی که به آنها مربوط است آزادانه ابراز دارند، آنها حق دارند که مطبوعات مورد نظر خود را بخوانند، نشریه های اتحادیه ای و کارگری را توزیع و برای اتحادیه تبلیغ کنند .
کارگران حق دارند درکارخانه های دولتی یا خصوصی و درهرمحل دیگر نمایندگان کارگر، نمایندگان اتحادیه و یارهبران سازمان اتحادیه کارگری را انتخاب کنند که این نمایندگان برای دفاع ازمنافع کارکران مسوولیت خواهند داشت. هر کارگری حق دارد که به عنوان نماینده انتخاب شود.
کارگران حق دارند که با سازمان اتحادیه ای خود و یا نماینده ای را که خود انتخاب کرده اند درباره هرموضوعی که به منافع عمومی، خصوصی ویا شخصی آنها مربوط میشود، مطرح سازند .
کارگران حق دارند درهر فعالیتی در دفاع از منافع خود، چه دراعتصاب، چه تظاهرات وچه فعالیتهای دیگر اتحادیه ای، شرکت کنند.
تحت هیچ شرایطی کارفرمایان ویا مقامات دولتی حق ندارند فعالیت اتحادیه ای کارگران ویا نظرات شخصی واعتقادات آن ها را به عنوان دلیلی برای تبعیض چه درمورد استخدام یا هر شرایط استخدامی یا دستمزد یا اخراج و یا جریمه به کاربرند.
۲-آزادی فعالیت سندیکاها:
اعضای اتحادیه ها باید آزادانه قوانین مربوط به اتحادیه های خود را بنویسند. این را که اتحادیه ها چگونه باید عمل کنند وفعالیت آنها چه باشد، خود باید تعیین کنند. آنها باید رهبران و سایر افراد مسوول خود را آزادنه و بدون هیچ گونه محدودیت انتخاب کنند.
سازمان های اتحادیه ای کارگری حق دارند که براساس قوانین خود عمل کنند. بدون آنکه مزاحمت یا کنترلی از طرف مقامات دولتی یا کارفرما برای آنها ایجاد گردد.
سازمانهای اتحادیه های کارگری حق دارند بدون کسب اجازه ازهرمقام دولتی جلسه یا کنگره تشکیل دهند. آنها حق دارند تظاهرات ترتیب بدهند که شامل تظاهرات در خیابان نیز میشود .آنها حق دارند در محل کار خود جلسه تشکیل دهند.
کارگرانی که دراتحادیه های کارگری سازمان یافته اند حق عضویت خود را برحسب قوانین اتحادیه خود پرداخت خواهندکرد. این وجوه به شیوه ای که قانون اتحادیه مشخص کرده جمع آوری میشود. پرداخت حق عضویت اختیاری است. نحوه اداره صندوق اتحادیه، فقط دراختیار اتحادیه است بدون آنکه از طرف مقامات دولتی یا کارفرما کنترل گردد تحت هیچ شرایطی صندوق اتحادیه های کارگری و یا دیگر دارایی های آنها ضبط شدنی نیست.
اتحادیه های کارگری حق دارند از مقامات دولتی محل ثابتی متناسب با فعالیت شان دریافت کنند. آنها به تنهایی حق اداره محل خودشان و یا محلی که به آنها واگذار شده را دارا هسنتد. مصونیت این محل ها باید رعایت گردد.
سازمان های اتحادیه کارگری حق دارند برای کارگران هر نوع آموزش و یا فعالیت فرهنگی ترتیب دهند. برای آنها مدرسه، کتابخانه، باشگاه و یا هرنوع تسهیلات اجتماعی، آموزشی، فرهنگی، تفریحی و ورزشی دیگر تهیه دیده و آنرا اداره کنند.
نمایندگان اتحادیه های کارگری و نمایندگان کارگران حق دارند فعالیت خود را در محیط کار خود، بدون دخالت یانظارت مقامات دولتی و یا کارفرما انجام دهند. آنها مادام که مشغول فعالیتهای اتحادیه ای خود هستند باید در مقابل هرنوع جریمه یا تنبیه یا توبیخ حمایت شوند. در جاهایی که خانه های سازمانی دراختیار کارگران قرار دارد نباید از ورود نمایندگان اتحادیه های کارگری برای انجام وظایف خود به این محل ها توسط مقامات دولتی و یا کارفرما جلوگیری به عمل آید.
تمام اتحادیه های کارگری حق دارند برپایه حرفه یا صنعت دریک محل یا منطقه یا کشور و یا قلمرو با هم فدراسیون تشکیل دهند. اتحادیه های کارگری همچنین حق دارند کنفدراسیونی دربرگیرنده صنایع، حرف و یا تخصص های مختلف باشد، ایجاد کنند.
۳-حق اتحادیه برای نمایندگی کارگران :
اتحادیه های کارگری حق دارند ازمنافع هر کارگری دفاع کنند و درتمام مسایلی که به منافع کارگران مربوط است بررسی کرده اظهار عقیده کرده ودخالت کنند.
اتحادیه های کارگری، ازجمله کارگرانی که درخدمات عمومی کار می کنند، حق دارند با کارفرمایان و مقامت دولتی مباحثه کرده وقراردادهای دسته جمعی منعقد کنند.
اتحادیه های کارگری منافع انفرادی ویا دسته جمعی کارگران را درتمام مجامع مربوطه به خصوص در رابطه با دستمزد، ایمنی، آموزش حرفه ای، استخدامی و اخراج نمایندگی می کنند.
هیچ تبعیضی نباید بین اتحادیه های کارگری توسط مقامات دولتی در رابطه با نمایندگی شان، قایل گردد. اتحادیه های کارگری حق دارند به خاطر خصلت نمایندگی خود در کارهای مربوط به خود شرکت کنند. اگرقرارباشد فقط دریک سازمان انتخاب شوند چنین حقی به آن که بیشترین نمایندگی را داراست تعلق دارد.
آنها حق دارند که در اداره و تعیین خط مشی سازمان های تامین اجتماعی و یا هرسازمان دیگر که به مسایل اجتماعی ارتباط دارد، شرکت کنند.آنها حق دارند برای دفاع ازحقوق کارگران به دادگاه بروند .
سازمان های اتحادیه ای کارگری باید درتمام مسایلی که مستقیم و یا غیرمستقیم به آنها مربوط است، به خصوص درتنظیم قوانین وآیین نامه ها مورد مشورت قرارگیرند.
۴حق اعتصاب:
حق اعتصاب یک حق اساسی کارگران است. هرکارگر، صرفنظر از حرفه اش ، حق دارد بدون هیچ محدودیتی به عمل اعتصاب متوسل شود. کارگران وسازمان های اتحادیه ای حق دارند عمل اعتصاب را سازمان دهند و یا ازآن حمایت کنند.
سازماندهی یک اعتصاب و شرکت دریک اعتصاب نباید تحت هیچ شرایطی باعث تنبیه، جریمه و یاهرعمل توبیخی دیگر، چه قبل، چه دراثنا و چه بعداز اعتصاب گردد.
۵-فعالیت بین المللی اتحادیه های کارگری:
سازمان های اتحادیه کارگری حق دارند به سازمان های بین المللی اتحادیه کارگری، به انتخاب خود و براساس خواسته های آزادانه ابراز شده اعضای خود بپیوندند.
سازمان های اتحادیه های کارگری حق دارند در فعالیت های بین المللی اتحادیه ای شرکت کنند، باسازمان های بین المللی اتحادیه کارگری همکاری کنند و کار مشترک انجام دهند و با کارگران و اتحادیه های کارگری سایر کشورها همبستگی اعلام کنند. آن ها حق دارند جلسات و کنفرانس های اتحادیه کارگری مشترک تشکیل دهند.
سازمان های اتحادیه ای کارگری حق دارند با سازمانه های اتحادیه ای بین المللی یا خارجی، بدون هیچ محدودیتی، نماینده مبادله کنند. بدین منظور درصورت لزوم به نمایندگان آنها گذرنامه و ویزا داده خواهد شد.
سازمانهای اتحادیه های کارگری حق دارند با سازمان های کارگری همه کشورها روابط همیشگی برقرارکنند. آنها حق دارند با سازمانهای اتحادیه ای کارگری علاقمند توافق کنند که برای آنها نماینده یا نشریه بفرستند. همچنین آنها حق دارند جلسات و کنفرانس های بین المللی اتحادیه ای کارگری را درکشورهای مربوطه ترتیب دهند و همبستگی و کمک متقابل بین المللی راسازمان دهند.
آنها حق دارند از سازمانهای اتحادیه ای کارگری ملی و یا محلی حق عضویت دریافت کنند.
تمام کارگران باید از حقوق مندرج در این منشور استفاده برند، بدون اینکه تبعیضی از نظر حرفه، تخصص، سن، جنس، نژاد، رنگ، ملیت، کاست، زبان، عقیده سیاسی و یا اعتقادات مذهبی وجود داشته باشد.
شورای عمومی فدراسیون جهانی سندیکایی
ورشو ۱۴دسامبر ۱۹۵۴
*دهمین کنگره سندیکایی جهانی
دوسند اساسی جنبش سندیکایی(انتشارات ابوریحان – اردیبهشت ۱۳۶۱)
حسین اکبری